Bilgisayarlı tomografi (bt), radyasyon yüklü olan x ışınları ile vücut üzerinde bölgesel incelemeler yapılmasına olanak sağlamaktadır. Gelişen günümüz teknolojisi ile birlikte yenilenen tomografi cihazları içerisinde daha az radyasyon maddesi kullanılmaktadır.
İlgili görüntülerin bilgisayar ortamında görüntülenebilme olanağı sunması da farklı açılardan bölgelerin incelenebilmesine ve hastalığın doğru teşhis edilebilmesine olanak sağlamaktadır. Bu nedenle sürekli tercih edilmekte olan bilgisayarlı tomografi bt tüm sağlık kuruluşlarında kullanılmaktadır.
Özel tekniklerle donatılmış bir cihaz olarak bilinen bilgisayar destekli tomografi cihazı, 3 ayrı ana bölümden oluşmaktadır. Tarama bölümü olarak adlandırılan bölümde gantri ve hasta masası yer almaktadır.
Bu alanda hastanın tomografi çekilebilmesi için cihaz içerisine yerleştirildiği bir boşluk bulunmaktadır. Bu boşluk içerisinde bulunan tüp kişinin çevresinde dönerek hastanın vücudunun tamamının görüntülenmesine yol açmaktadır.
Bu cihazının çalışma sürecinde gerekli olan ikinci bölüm ise bilgisayar sistemi olarak bilinmektedir. Üçüncü bölüm ise görüntüleme bölümü olarak adlandırılmakta ve bu bölümde ortaya çıkan sayısal değerler monitör ekranında görüntülenmektedir.
Tıp alanında oluşan birçok hastalığın teşhis edilmesinde ve tedavi sürecinin erken başlatılmasında oldukça önemli bir yere sahip olan bilgisayar destekli tomografi, doğru alana tedavi uygulanması konusunda da destek niteliğindedir.
Bu tomografinin çekilmesinin en büyük nedenleri arasında akciğerler, böbrekler, beyin ve kalbin detaylı olarak görüntülenebilmesi ve bu bölgelerde oluşan herhangi bir problemi kısa sürede ortaya çıkarması gelmektedir. Ayrıca bilgisayarlı tomografi fiyatları açısından da uygun nitelikler taşıdığından da sıklıkla tercih edilmektedir.
Birçok hastalığın detaylı bir şekilde teşhis edilmesine oldukça yardımcı bir cihaz özelliği taşıyan bilgisayarlı tomografi çekimi sırasında hasta yatay pozisyonda hasta masasına yatırılır.
Cihaz içerisine kadar girebilme özelliğine sahip bu masanın bilgisayarlı kısım ile arasındaki ölçüt ayarlanır. Sonrasında bir düğme yardımı ile cihaz çalıştırılarak X ışınlarının hasta ile teması sağlanır.
X ışınları yardımı ile vücut üzerinde hastalık içeren bölgelerin tanı konulması adına uygulanmakta olan bu bilgisayar destekli tomografi çekiminin öncesinde bazı hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir.
Öncelikle bu işlem öncesinde rahat ve bol giysilerin tercih edilmesi, kişinin üzerinde bulunan metal eşyaların çıkartılması gibi hususlar bu alanda dikkat istemektedir.
Ayrıca bu tomografi öncesinde en az 2 saat önce yeme içmenin bırakılması, kapalı alanda kalma korkusu olanların ya da böbrek yetmezliği, diyabet gibi hastalıklara sahip olanların bu detayları doktor ile paylaşması gerekmektedir.
Yumuşak dokulu bölgelerin görüntülenebilmesi adına kullanılmakta olan tomografi çeşitleri arasında yer alan ilaçlı tomografi, bazı hususlar dikkate alınarak uygulanmaktadır.
Bu tomografi çeşidinde öncelikle hangi bölgenin tomografi çekileceği belirlenmeli ve o sürece göre ilacın damardan mı yoksa ağız yolu ile mi verileceği kararı verilmelidir. İçeriğinde iyot ve baryum maddesi bulunmakta olan bu ilaçlar uygulandıktan sonra sıcak bir his uyandırmaktadır.
Tomografi çekilecek olan bölgeler arasında yemek borusu ve mide yer almakta ise hastadan bu ilacın ağız yolu yutulması talep edilebilir. Bu tomografi çekimi sonrasında hasta bir süre hastanede gözetimde tutulması gerekmektedir.
Küçük yaş aralığındaki çocukların ve bebeklerin tomografi çekilebilmesi çoğunlukla korku yaşadıklarından ve hareket özelliklerinin kısıtlanamadığından oldukça zor olmaktadır.
Bu nedenle sağlıklı bir hastalık tanısı konulması pek mümkün olmamaktadır. Bunun önlenebilmesi adına tomografi çekim işlemi öncesinde çocuk ve bebeklere sakinleştirici ilaç uygulaması yapılmaktadır.
Bilgisayar destekli tomografinin bir çeşidi olarak bilinen ilaçlı tomografi, çoğunlukla hayati tehlike riski taşıyan yan etkilere sahip değildir. Yalnızca alerjik yan etkiler gösteren bu ilaçlı tomografi de döküntü, kaşıntı, mide bulantısı, az görülme sıklığı ile de nefes darlığı, boğaz üzerinde şişlik, gibi yan etkiler görülebilmektedir.
Bu tomografi çeşidi içeriğinde oldukça az miktarda radyasyon taşıdığından en az zarar taşıyan cihazlar arasında yer almaktadır. Neredeyse zararsız olarak nitelendirilen bu cihaz uzun vadede hiçbir zarar olanağı sunmamaktadır.
Bilgisayar destekli olan bu tomografi oldukça kısa sürede sonuç içermektedir. Bilgisayar ekranı üzerinde yorumlanan bu sonuçlar sonrasında CD içerisine aktarım sağlanarak hastaya teslim edilmektedir.
Tıp alanında oldukça sıklıkla kullanılmakta olan bu cihazın kullanımında bilgisayarlı tomografi fiyatları en etkili süreç olarak bilinmektedir. Bu fiyatlandırmada etkisi olan detaylar arasında görüntülenecek olan bölgenin genişliği ve tomografi süresi oldukça büyük bir etkiye sahiptir. Ayrıca tomografi cihazının yer aldığı hastane koşulları da bilgisayarlı tomografi fiyatları 2026 üzerinde oldukça etkilidir.
BT, X-ışını kullanarak hızlı şekilde kesitsel görüntü oluşturur; özellikle travma, akciğer değerlendirmesi, kanama şüphesi ve kemik yapılar gibi durumlarda çok etkilidir. MR ise manyetik alan ve radyo dalgalarıyla çalışır; yumuşak dokuda (beyin, omurilik, eklem-disk yapıları gibi) daha ayrıntılı değerlendirme sağlayabilir. Hangi tetkikin seçileceğine doktor şikâyet ve klinik ihtiyaca göre karar verir.
Çekimin kendisi genellikle çok kısa sürer; çoğu hastada saniyeler–dakikalar seviyesindedir. Ancak hazırlık, damar yolu açılması (kontrast gerekiyorsa), pozisyonlama ve bilgilendirme ile toplam süre uzayabilir. Asıl kritik nokta, çekim anında hareketsiz kalmak ve istenirse nefes tutmaktır.
Kontrast madde, damarları ve bazı dokuların birbirinden ayrılmasını kolaylaştırır. Kitle şüphesi, enfeksiyon/iltihap ayrımı, damar tıkanıklığı, emboli şüphesi, organ perfüzyon değerlendirmesi gibi durumlarda kontrastlı BT daha anlamlı olabilir. Her BT’de kontrast şart değildir; doktorun aradığı soruya göre planlanır.
Kontrast madde damara verildiğinde bazı kişilerde kısa süreli sıcak basması, ağızda metalik tat veya “idrar geliyor gibi” his oluşabilir. Bu hisler genellikle normaldir ve kısa sürer. Nefes darlığı, yaygın kaşıntı-döküntü gibi belirtiler olursa hemen sağlık ekibine bildirmek gerekir.
Kontrast maddeler çoğunlukla böbreklerden atıldığı için böbrek fonksiyonu önemlidir. Böbrek yetmezliği, diyabet, yaşlılık veya susuz kalma gibi durumlarda doktorunuz kreatinin/eGFR gibi testler isteyebilir. Bazı hastalarda önlem protokolleri uygulanabilir veya alternatif görüntüleme yöntemleri değerlendirilebilir.
BT, X-ışını kullandığı için radyasyon içerir. Ancak modern cihazlarda doz azaltıcı teknikler ve bölgeye göre optimize edilmiş protokoller kullanılır. Tetkik, genellikle “tanısal faydanın” ağır bastığı durumlarda istenir. Gereksiz tekrar çekimlerden kaçınmak ve tetkiki doktor önerisiyle yaptırmak önemlidir.
BT, X-ışını içerdiği için gebelikte fayda-risk dengesi daha hassas değerlendirilir. Acil ve hayati durumlarda doktorlar gerekli görürse planlanabilir; ancak gebelik şüphesi varsa mutlaka önceden bildirilmelidir. Alternatif yöntemler (ultrason, MR gibi) uygun olabiliyorsa önce onlar değerlendirilir.
Çocuklar radyasyona daha duyarlı olduğu için BT endikasyonu daha seçici konur ve mümkün olan en düşük doz protokolleri tercih edilir. Ayrıca hareket etmeleri görüntüyü bozabileceği için bazı durumlarda çekim öncesi sakinleştirme veya özel sabitleme yöntemleri kullanılabilir. Amaç, hem tanıyı netleştirmek hem de gereksiz radyasyondan kaçınmaktır.
Görüntüler çekimden hemen sonra oluşur; ancak raporun yazılması radyoloji uzmanının değerlendirmesine bağlıdır. Bazı merkezlerde aynı gün raporlanabilir; yoğunluğa göre süre uzayabilir. Sonuçların klinik yorumunu ise sizi takip eden hekim, şikâyetleriniz ve diğer testlerle birlikte yapar.
Kontrast verilecekse açlık talimatına uymak, düzenli ilaçlarınızı doktora danışmadan kesmemek, alerji öykünüzü (özellikle kontrast reaksiyonu) bildirmek ve böbrek fonksiyon testiniz istenmişse bunu hazır bulundurmak en kritik adımlardır. Ayrıca üzerinizde metal eşya olmaması ve çekim sırasında hareketsiz kalmanız görüntü kalitesini doğrudan etkiler.
