İnme belirtileri çoğu zaman aniden ortaya çıkar. Yüzün bir tarafında düşme, tek kolda güç kaybı, konuşmanın bozulması veya görmede ani değişiklik ilk işaretler arasında yer alabilir. Belirtilerin birkaç dakika içinde geçmesi ise tehlikenin ortadan kalktığı anlamına gelmez. İnme şüphesinde zaman kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
İnme, beynin bir bölümüne giden kan akımının kesilmesi veya beyindeki bir damarın kanaması sonucu gelişebilir. Beyin hücreleri yeterli oksijen alamadığında kısa süre içinde hasar oluşmaya başlayabilir. Bu nedenle inmede erken belirtileri tanımak yalnızca hastalığın fark edilmesini sağlamaz, tedavinin mümkün olan en kısa sürede başlaması açısından da büyük önem taşır.
American Stroke Association, tedavi edilmeyen inmede her dakika yaklaşık 1,9 milyon beyin hücresinin kaybedilebileceğini belirtiyor. Bu nedenle yüzde kayma veya konuşma bozukluğu gibi tek bir belirti bile acil değerlendirme için yeterli kabul edilmelidir.
İnme, beynin kan dolaşımında meydana gelen ani bir bozulmadır. En sık görülen tür olan iskemik inmede, beyne kan taşıyan bir damar pıhtı nedeniyle tıkanır. Hemorajik inmede ise beyindeki bir damar yırtılır ve çevredeki dokulara kanama meydana gelir.
Her iki durumda da beynin etkilenen bölümündeki hücreler normal şekilde çalışamaz. Bunun sonucu olarak konuşma, hareket, görme, denge, hafıza veya algılama gibi işlevlerde ani değişiklikler ortaya çıkabilir.
Belirtilerin türü, beynin hangi bölgesinin etkilendiğiyle yakından ilişkilidir. Bazı kişilerde en dikkat çekici bulgu kol ve bacak güçsüzlüğü olurken, bazı kişilerde ilk belirti görme kaybı veya ciddi denge bozukluğu olabilir. Bu nedenle inme yalnızca yüz felci veya kol uyuşmasıyla sınırlı düşünülmemelidir.
İnmenin en dikkat çekici özelliği belirtilerin genellikle aniden başlamasıdır. Bir kişinin birkaç dakika önce normal konuşurken kelimeleri anlaşılmaz söylemeye başlaması veya yürürken bir anda dengesini kaybetmesi önemli bir uyarı olabilir.
Başlıca inme belirtileri şunlardır:
NHS ve American Stroke Association, yüz düşmesi, kol güçsüzlüğü ve konuşma bozukluğunu temel uyarı işaretleri arasında gösterirken ani görme değişikliği, denge kaybı ve şiddetli baş ağrısının da inme belirtisi olabileceğini vurguluyor.
İnmenin erken belirtilerini anlamada en önemli nokta, kişinin normal durumunda meydana gelen ani değişiklikleri fark etmektir. İnme belirtileri çoğu zaman günler içinde yavaş yavaş gelişmez. Konuşmanın bir anda bozulması, gülümserken yüzün bir tarafının hareket etmemesi veya bir kolun aniden güçsüzleşmesi tipik örneklerdir.
Kişiden gülümsemesi istendiğinde ağız köşelerinden biri aşağıda kalıyorsa yüz kaslarında güç kaybı olabilir. İki kolunu aynı anda kaldırması istendiğinde kollardan biri aşağı düşüyorsa bu durum da önemli bir uyarıdır. Basit bir cümleyi tekrar etmesi istendiğinde kelimeler anlaşılmıyor veya kişi doğru cümleyi kuramıyorsa acil yardım çağrılmalıdır.
Belirtilerin ne zaman başladığını hatırlamak da önemlidir. İnme tedavisinde bazı yöntemler belirtilerin başladığı süreye göre değerlendirilir. Bu nedenle kişinin en son ne zaman normal görüldüğünün bilinmesi hastanede yapılacak değerlendirmeye yardımcı olabilir.
FAST, inmenin en sık görülen belirtilerini hızlı biçimde hatırlamak için kullanılan bir yöntemdir. Günümüzde denge ve görme belirtilerinin de eklenmesiyle B.E. F.A.S.T. yaklaşımı da yaygın olarak kullanılır.
FAST testi bir tanı yöntemi değildir. Ama günlük yaşamda inmeden şüphelenilmesini sağlayan hızlı ve pratik bir kontroldür. Belirtilerin tamamının aynı anda bulunması gerekmez. Tek bir tipik belirtinin aniden başlaması bile acil değerlendirme gerektirir.
Yüzün bir tarafındaki kaslarda ani güç kaybı, inmenin en kolay fark edilen belirtilerinden biridir. Kişi konuşurken ağız köşelerinden biri aşağıda görünebilir. Gülümsemesi istendiğinde yüzün iki tarafı aynı şekilde hareket etmeyebilir.
Bazı kişiler yüzlerinde uyuşma veya farklı bir his tarif edebilir. Göz kapağı ve ağız çevresindeki hareketlerde de değişiklik görülebilir. Bu durum özellikle kol güçsüzlüğü veya konuşma bozukluğuyla birlikte başladığında inme ihtimalini daha güçlü biçimde düşündürür.
Ancak yüzde meydana gelen her hareket kaybı inme anlamına gelmez. Yüz sinirini etkileyen başka durumlar da benzer görünüm oluşturabilir. Sorunun evde ayırt edilmeye çalışılması yerine ani başlayan yüz güçsüzlüğünde acil değerlendirme yapılması daha güvenlidir.
İnmede güç kaybı çoğunlukla vücudun tek tarafında belirginleşir. Kişi bir kolunu kaldırmakta zorlanabilir veya elindeki eşyayı aniden düşürebilir. Bacak etkilendiğinde yürürken ayağın sürüklenmesi, sendeleme veya ayağa kalkmakta zorlanma görülebilir.
Güç kaybına uyuşma da eşlik edebilir. Bazı kişiler kolunun veya bacağının kendisine ait değilmiş gibi hissettiğini tarif edebilir. Bu değişiklikler özellikle birkaç saniye veya dakika içinde ortaya çıktıysa önemlidir.
Belirtiler hafif olduğunda kişi durumu yorgunluk, yanlış yatma veya geçici uyuşma olarak değerlendirebilir. İnmede ise ani başlangıç önemli bir ipucudur. Daha önce olmayan tek taraflı güç kaybı veya uyuşma ciddiye alınmalıdır.
Konuşma bozukluğu bazen inmenin ilk ve en belirgin işaretidir. Kişinin söylediği kelimeler peltek çıkabilir, cümleler anlamsız hale gelebilir veya kişi doğru kelimeyi bulmakta zorlanabilir.
Bazı durumlarda konuşma normal görünse bile söylenenleri anlamada sorun ortaya çıkabilir. Kişi basit sorulara ilgisiz cevap verebilir veya kendisinden istenen basit bir hareketi anlamayabilir.
Konuşma yeteneğinde aniden ortaya çıkan değişiklikler yaşlılığa, strese veya yorgunluğa bağlanmamalıdır. Özellikle yüz asimetrisi veya kol güçsüzlüğü de varsa durum acil kabul edilmelidir.
İnme yalnızca hareket ve konuşma üzerinde etkili olmaz. Beynin görmeyle ilgili bölgeleri veya bu bölgelere kan taşıyan damarlar etkilendiğinde görme sorunları ortaya çıkabilir.
Kişi bir gözünde veya her iki gözünde ani bulanıklaşma fark edebilir. Görme alanının bir bölümünü görememe, çift görme veya ani görme kaybı yaşanabilir. American Stroke Association, ani görme değişikliklerini B.E. F.A.S.T. sisteminin temel uyarı işaretlerinden biri olarak tanımlar.
Görme kaybı ağrısız olabilir. Bu nedenle özellikle kısa sürede düzeldiğinde önemsenmeyebilir. Oysa ani başlayan ve daha önce yaşanmamış görme sorunları inme veya geçici iskemik atak açısından değerlendirilmelidir.
Her baş dönmesi inme belirtisi değildir. İç kulak sorunları, tansiyon değişiklikleri ve pek çok farklı durum baş dönmesine neden olabilir. Ancak aniden başlayan ciddi denge kaybı, yürüyememe veya koordinasyon sorunu özellikle başka nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa önemlidir.
Beynin arka dolaşımını etkileyen inmelerde baş dönmesi, çift görme, denge kaybı, konuşma güçlüğü, bulantı ve kusma gibi belirtiler daha belirgin olabilir. American Stroke Association, arka dolaşım inmelerinde bu belirtilerin görülebileceğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle kişinin yüzünde belirgin kayma veya kolunda güç kaybı bulunmaması inme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz.
Ani başlayan ve kişinin daha önce yaşadığı baş ağrılarından farklı olan çok şiddetli bir ağrı, özellikle beyin kanaması açısından önemli bir belirti olabilir. Ağrıya bulantı, kusma, bilinç değişikliği, görme bozukluğu veya nörolojik kayıplar eşlik edebilir.
Baş ağrısının saniyeler veya dakikalar içinde çok şiddetli hale gelmesi özellikle dikkat gerektirir. Bununla birlikte her inmede baş ağrısı görülmez. Baş ağrısının olmaması da inme ihtimalini dışlamaz.
Bazı kişilerde yüzde uyuşma, konuşma bozukluğu veya kol güçsüzlüğü başladıktan birkaç dakika sonra tamamen kaybolabilir. Kişi kendisini yeniden normal hissettiği için hastaneye gitmeye gerek olmadığını düşünebilir.
Bu tablo geçici iskemik atak, yani TIA ile ilişkili olabilir. TIA sırasında ortaya çıkan belirtiler inme belirtileriyle aynıdır, ancak geçici olabilir. NHS, belirtiler ortadan kalksa bile acil tıbbi yardım alınması gerektiğini vurguluyor.
TIA, ileride meydana gelebilecek bir inmenin önemli uyarılarından biri olabilir. Bu nedenle kısa sürmüş olması belirtilerin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
İnme belirtilerinin süresi kişiden kişiye farklı olabilir. Bazı belirtiler başladığı andan itibaren devam ederken bazıları kısa süre içinde hafifleyebilir. Burada önemli olan belirtilerin kaç dakika sürdüğü değil, ani olarak ortaya çıkmış olmasıdır.
Belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek zaman kaybına neden olabilir. Özellikle yüz kayması, tek taraflı güç kaybı, konuşma bozukluğu, görme kaybı veya ciddi denge sorunu başladığında acil yardım çağrılmalıdır.
İnme şüphesinde kişinin hastaneye kendi imkânlarıyla götürülmeye çalışılması yerine 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Acil sağlık ekibi hastayı değerlendirirken uygun hastaneye yönlendirme sürecini de başlatabilir.
Belirtilerin ilk görüldüğü saat mümkünse not edilmelidir. Eğer kişi uykudan belirtilerle uyandıysa en son normal olduğu zamanın bilinmesi önem taşır. Hastaya doktor değerlendirmesi olmadan yiyecek, içecek veya ilaç verilmemelidir. Özellikle aspirin, inmenin türü bilinmeden gelişigüzel kullanılmamalıdır. Çünkü bazı inmeler damar tıkanıklığından değil, beyin kanamasından kaynaklanır.
İnmede kullanılan bazı tedaveler zamana duyarlıdır. Damar tıkanıklığına bağlı bazı inmelerde uygun hastalarda pıhtı çözücü tedavi uygulanabilir. Büyük damar tıkanıklığı bulunan seçilmiş hastalarda mekanik trombektomi adı verilen yöntemle pıhtının damar içinden çıkarılması da değerlendirilebilir. American Stroke Association, seçilmiş hastalarda mekanik trombektominin belirtilerin başlamasından sonraki 24 saate kadar değerlendirilebildiğini, ancak tedavinin mümkün olan en erken zamanda yapılmasının önemli olduğunu belirtiyor.
Bu yüzden “biraz bekleyelim, düzelmezse gideriz” yaklaşımı inmede doğru değildir. Erken müdahale beynin zarar gören alanını sınırlama ve kalıcı sorunların azaltılması açısından kritik olabilir.
İleri yaş, inme açısından önemli bir risk faktörüdür ancak inme yalnızca yaşlılarda görülmez. Genç erişkinlerde, hatta daha genç yaşlarda da inme gelişebilir. NHS, inmenin ileri yaşlarda daha sık görülmesine rağmen her yaşta ortaya çıkabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle genç bir kişide ani konuşma bozukluğu veya tek taraflı güç kaybının inme olamayacağını düşünmek yanlış olabilir. Belirti değerlendirmesinde yaş kadar belirtilerin türü ve ani başlaması da önemlidir.
İnme belirtileri çoğu zaman vücudun verdiği açık ancak zaman zaman gözden kaçabilen sinyallerdir. Yüzün bir tarafında kayma, bir kolda güç kaybı veya konuşmanın aniden değişmesi en bilinen işaretlerdir. Bunun yanında ani görme bozukluğu, denge kaybı, çift görme, kafa karışıklığı veya nedeni açıklanamayan çok şiddetli baş ağrısı da inme ile ilişkili olabilir.
Belirtilerin hafif olması veya birkaç dakika içinde kaybolması beklemek için bir neden değildir. Geçici belirtiler de TIA ile ilişkili olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
İnme söz konusu olduğunda en önemli noktalardan biri zamanı doğru kullanmaktır. Belirtilerden yalnızca biri bile aniden ortaya çıktığında FAST veya B.E. F.A.S.T. yaklaşımı hatırlanmalı ve 112 aranmalıdır. İnmenin erken fark edilmesi, uygun tedaviye daha hızlı ulaşılmasını sağlayarak beyin hasarının ve uzun süreli kayıpların azaltılmasında önemli rol oynayabilir.
